25,5 milyon hücrelik beyin atlası, şizofreniyle bağlantılı nöronları buldu
Dokuz ülkeden araştırmacıların hazırladığı 25,5 milyon hücrelik bazal gangliyon atlası; şizofreni, Parkinson ve Huntington gibi hastalıkların hücresel düzeyde incelenmesine yeni veriler sunuyor.

Dokuz ülkeden araştırmacılar, hareket kontrolü ve karar alma gibi işlevlerde rol oynayan bazal gangliyonun bugüne kadarki en kapsamlı hücresel haritasını çıkardı. 25,5 milyon beyin hücresini içeren atlas, BRAIN Girişimi Hücre Atlası Ağı (BICAN) kapsamında yürütülen çalışmalarla hazırlandı ve altı bilim dergisinde yayımlanan 26 makaleyle bilim dünyasına sunuldu.
Araştırma, ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri tarafından 500 milyon dolar bütçeyle başlatılan BICAN çalışmaları kapsamında gerçekleştirildi. Atlasın, Parkinson, Huntington, şizofreni ve bipolar bozukluk gibi hastalıkların hücresel düzeyde anlaşılmasına katkı sağlaması hedefleniyor.
Araştırmacılar, altı insandan alınan 21 milyon beyin hücresini makak ve marmoset maymunlarından elde edilen milyonlarca hücreyle karşılaştırdı. Analizlerde, primat türleri arasında 76 milyon yıl boyunca korunduğu belirlenen 61 ortak hücre tipi saptandı.
Çalışmada hücrelerin beyindeki konumlarının yanı sıra DNA modifikasyonları, gen ifade biçimleri ve elektriksel aktiviteleri de kaydedildi. Allen Beyin Bilimi Enstitüsü biyoinformatikçisi Michael Hawrylycz, veri tabanının tüm insan beyninin eksiksiz haritasını çıkarmak için temel oluşturacağını belirtti.
Bazal gangliyonun en büyük yapısı olan striatumda, anatomik sınırları belirgin olmayan dokunun moleküler açıdan farklı altı bölgeden oluştuğu tespit edildi. Harvard ve MIT Broad Enstitüsü nörobiyologlarından Evan Macosko, mikroskopta benzer görünen hücrelerin genetik çalışma biçimlerinin farklılaştığını vurguladı; araştırmada yaşlanmayla bu bölgeler arasındaki moleküler sınırların bulanıklaştığı da kaydedildi.
27 ile 90 yaş arasındaki 178 donörden alınan dört milyon hücre üzerinde yürütülen yaşlanma analizinde, gen ifade kalıpları kullanılarak biyolojik yaşın ortalama 6,6 yıl hata payıyla tahmin edilebildiği görüldü. Parkinson ve Huntington hastalarında hücrelerin genetik imzalarının birbirine benzemeye başladığı da belgelendi.
Araştırmacı Trygve Bakken ve ekibi, striatumda bulunan nadir bir nöron grubunun şizofreni risk genleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirledi. Bilim insanları sonraki aşamada tüm insan beyninin eksiksiz hücresel haritasını yayımlamayı hedefliyor.





